 Het Wilhelmus.
Laatst zat ik naar een documentaire te kijken over de Tweede Wereldoorlog en dan met name over de SS. Tot mijn verbazing hoorde en zag ik in deze documentaire in een reconstructie-scene het Wilhelmus volmondig gezongen worden in propagandisch Duits door een meute SS'ers. Het betrof een Britse documentaire van de BBC, dus ik nam dan ook niet aan dat er hier een historische researchblunder was begaan. Derhalve ben ik zelf maar eens gaan speuren.
Ons volkslied heeft eigenlijk een eigenaardige geschiedenis. Probeer ook maar eens uit te leggen in het buitenland waarom wij zingen over Duits bloed en de Spaanse koning.
Hoewel meer dan 400 jaar oud, is het Wilhelmus ook pas sinds 1932 officieel het volkslied van Nederland. Tot dan was het lied " Wien Neêrlands bloed" het volkslied. Wel had de jonge koningin Wilhelmina al bij haar inhuldiging in 1898 haar voorkeur voor het Wilhelmus te kennen gegeven. Het werd voor het eerst officieel toegepast bij de opening van de Afsluitdijk door Wilhelmina.
Over oorsprong en auteur van het Wilhelmus is onduidelijkheid. In algemeentheid neemt men aan dat Adriaen Valerius het deuntje rond 1626 voor het eerst heeft genoteerd. Filips van Marnix van St. Aldegonde, de burgemeester van Antwerpen toentertijd, zou de tekst al eerder (halverwege 16e eeuw) geschreven hebben, maar in de loop van de tijd is hierover twijfel ontstaan.
De melodie van het Wilhelmus is echter ouder dan de tekst en zou afstammen van een Frans soldatenlied (Autre chanson de la ville de Chartres assiégée par le prince de Condé) dat populair was rond 1568, ten tijde van het beleg van Chartres. Adriaen Valerius, een bekende auteur van geuzenliederen, heeft de melodie verder ontwikkeld. en in 1626 opgenomen in zijn Nederlandtsche Gedenck-clanck, een bekende bundel vaderlandsliederen.
Opmerkelijk is dat het Wilhelmus ook onder nazi's en nationaal-socialisten populair was. Duitse nazi's hadden een eigen strijdlied met dezelfde muziek (Treuelied).
Van het Wilhelmus wordt meestal het eerste couplet gezongen, soms gevolgd door het zesde, dat in tweede wereldoorlog erg populair was.
Het Wilhelmus is een van de bekendste voorbeelden van een acrostichon: de beginletters van de coupletten vormen de naam van de held van het verhaal: 'Willem van Nassov'.
De Tekst.
1.
Wilhelmus van Nassouwe
ben ik van Duitsen bloed,
den vaderland getrouwe
blijf ik tot in den dood.
Een prinse van Oranje
ben ik, vrij onverveerd,
den Koning van Hispanje
heb ik altijd geëerd.
2.
In Godes vrees te leven
heb ik altijd betracht,
daarom ben ik verdreven,
om land, om luid gebracht.
Maar God zal mij regeren
als een goed instrument,
dat ik zal wederkeren
in mijnen regiment.
3.
Lijdt u, mijn onderzaten
die oprecht zijt van aard,
God zal u niet verlaten,
al zijt gij nu bezwaard.
Die vroom begeert te leven,
bidt God nacht ende dag,
dat Hij mij kracht zal geven,
dat ik u helpen mag.
4.
Lijf en goed al te samen
heb ik u niet verschoond,
mijn broeders hoog van namen
hebben 't u ook vertoond:
Graaf Adolf is gebleven
in Friesland in den slag,
zijn ziel in 't eeuwig leven
verwacht den jongsten dag.
5.
Edel en hooggeboren,
van keizerlijken stam,
een vorst des rijks verkoren,
als een vroom christenman,
voor Godes woord geprezen,
heb ik, vrij onversaagd,
als een held zonder vreden
mijn edel bloed gewaagd.
6.
Mijn schild ende betrouwen
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik doch vroom mag blijven,
Uw dienaar t'aller stond,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt.
7.
Van al die mij bezwaren
en mijn vervolgers zijn,
mijn God, wil doch bewaren
den trouwen dienaar dijn,
dat zij mij niet verrassen
in hunnen bozen moed,
hun handen niet en wassen
in mijn onschuldig bloed.
8.
Als David moeste vluchten
voor Sauel den tiran,
zo heb ik moeten zuchten
als menig edelman.
Maar God heeft hem verheven,
verlost uit alder nood,
een koninkrijk gegeven
in Israël zeer groot.
9.
Na 't zuur zal ik ontvangen
van God mijn Heer dat zoet,
daarna zo doet verlangen
mijn vorstelijk gemoed:
dat is, dat ik mag sterven
met eren in dat veld,
een eeuwig rijk verwerven
als een getrouwen held.
10.
Niet doet mij meer erbarmen
in mijnen wederspoed
dan dat men ziet verarmen
des Konings landen goed.
Dat u de Spanjaards krenken,
o edel Neerland zoet,
als ik daaraan gedenke,
mijn edel hart dat bloedt.
11.
Als een prins opgezeten
met mijner heires-kracht,
van den tiran vermeten
heb ik den slag verwacht,
die bij Maastricht begraven,
bevreesde mijn geweld;
mijn ruiters zag men draven
zeer moedig door dat veld.
12.
Zo het den wil des Heren
op dien tijd had geweest,
had ik geern willen keren
van u dit zwaar tempeest.
Maar de Heer van hierboven,
die alle ding regeert,
die men altijd moet loven,
en heeft het niet begeerd.
13.
Zeer christlijk was gedreven
mijn prinselijk gemoed,
standvastig is gebleven
mijn hart in tegenspoed.
Den Heer heb ik gebeden
uit mijnes harten grond,
dat Hij mijn zaak wil redden,
mijn onschuld maken kond.
14.
Oorlof, mijn arme schapen
die zijt in groten nood,
uw herder zal niet slapen,
al zijt gij nu verstrooid.
Tot God wilt u begeven,
zijn heilzaam woord neemt aan,
als vrome christen leven,-
't zal hier haast zijn gedaan.
15.
Voor God wil ik belijden
en zijner groten macht,
dat ik tot genen tijden
den Koning heb veracht,
dan dat ik God den Heere,
der hoogsten Majesteit,
heb moeten obediëren
in der gerechtigheid.
|
